Süper Kadın Sendromu (İdeali) ile Öz Liderlik (Kendi Kendine Liderlik) Arasındaki İlişkide Kişilik Tiplerinin Düzenleyici Rolü

Yazarlar

DOI:

https://doi.org/10.5281/zenodo.20606598

Anahtar Kelimeler:

Süper Kadın Sendromu, Kişilik, Liderlik, Öz Liderlik

Özet

Bu çalışma, süper kadın sendromu (SKS) ile öz liderlik (ÖL) arasındaki ilişkiyi ve Beş Faktör kişilik özelliklerinin bu ilişkide üstlendiği düzenleyici rolü incelemektedir. Araştırmanın verileri, Elazığ ilindeki iki kamu hastanesinde görev yapan; evli, eşi çalışan ve en az bir çocuğu bulunan 307 kadın sağlık çalışanından anket yoluyla elde edilmiştir. Analiz sürecinde korelasyon analizi ile Hayes tarafından geliştirilen PROCESS Makro Model 1 kullanılmıştır.

Araştırma bulguları, SKS ile öz liderlik arasında başlangıçta öngörülen negatif ilişkinin desteklenmediğini göstermiştir. Aksine, iki değişken arasında pozitif ve anlamlı bir ilişki saptanmıştır. Bu sonuç, çoklu rol yükünün her durumda tükenmişlikle sonuçlanmadığını; bazı koşullarda bireyin içsel motivasyonunu, kendini düzenleme becerisini ve hedef odaklı davranma kapasitesini güçlendirebildiğini ileri süren zenginleşme yaklaşımıyla birlikte değerlendirilebilir. Moderasyon analizlerinde uyumluluğun SKS–öz liderlik ilişkisini güçlendirdiği; dışadönüklük ile deneyime açıklığın ise bu ilişkiyi zayıflattığı belirlenmiştir. Nevrotiklik ve sorumluluk boyutları ise anlamlı bir düzenleyici etki göstermemiştir.

Elde edilen sonuçlar, yüksek SKS düzeyine sahip kadın sağlık çalışanlarının aynı zamanda yüksek öz liderlik davranışları sergileyebileceğini ortaya koymaktadır. Ancak bu görünür işlevsellik, çalışanların zorlanmadığı anlamına gelmemelidir. Özellikle içsel kaynaklarını sürekli kullanarak iş ve aile rollerini birlikte sürdürmeye çalışan kadınlar açısından tükenmişlik ve duygusal yıpranma riski dikkate alınmalıdır. Bu nedenle kurumların yalnızca performansa odaklanan yaklaşımlar yerine, sınır koyma, öz-şefkat, esnek çalışma ve psikososyal destek mekanizmalarını içeren bütüncül uygulamalar geliştirmesi önerilmektedir.

Referanslar

Aron, E. N., & Aron, A. (1997). Sensory-processing sensitivity and its relation to introversion and emotionality. Journal of Personality and Social Psychology, 73(2), 345–368. DOI: 10.1037//0022-3514.73.2.345

Aydın, C. (03.06.2024). Akademisyen kadınların maruz kaldıkları toplumsal cinsiyet eşitsizliği: Cam tavan sendromu. Erişim adresi: http://tussam.org/index.php/ekonomi-ve-istihdam/isgucu-piyasalari/item/96-akademisyen-kadinlarin-maruz-kaldiklari-toplumsal-cinsiyet-esitsizligi-cam-tavan-sendromu

Barrick, M. R., & Mount, M. K. (1991). The Big Five personality dimensions and job performance: A meta-analysis. Personnel Psychology, 44(1), 1–26. https://doi.org/10.1111/j.1744-6570.1991.tb00688.x

Beck, M. (2010). The superwoman syndrome. HarperCollins.

Behrem, Ü. (2017). Beş faktör kişilik özelliklerinin örgütsel adalet algısı aracılığıyla üretkenlik karşıtı davranışlar üzerine etkisinin incelenmesine yönelik bir araştırma [Yüksek lisans tezi, Yıldız Teknik Üniversitesi].

Benet-Martínez, V., & John, O. P. (1998). Los Cinco Grandes across cultures and ethnic groups: Multitrait-multimethod analyses of the Big Five in Spanish and English. Journal of Personality and Social Psychology, 75, 729–750.

Bozkurt, S. (2023). Process makro ile aracılık, düzenleyicilik ve durumsal aracılık etki analizleri: SPSS uygulamalı (1. baskı). Ekin Basım Yayın.

Bridges, J. (2008). Superwoman syndrome. Harper Collins.

Bronson, M. B. (2019). Self-regulation in early childhood: Nature and nurture. New York: Guilford Press.

Büyüköztürk, Ş. (2020). Sosyal bilimler için veri analizi el kitabı (26. baskı). Pegem Akademi.

Çetinkaya, K. (2022). Aile danışmanlık merkezine başvuran danışanların Eysenck kişilik kuramına göre kişilik özelliklerinin incelenmesi [Yüksek lisans tezi, İstanbul Sabahattin Zaim Üniversitesi]. Yükseköğretim Kurulu Ulusal Tez Merkezi.

Ceylan, E. E., & Erdem, A. (2022). İlkokul öğrencilerinin öz disiplin, bireysel sorumluluk düzeyleri ve akademik başarılarının gerçeklik terapisi kapsamında öğretmen görüşleri çerçevesinde incelenmesi. Uluslararası Türk Eğitim Bilimleri Dergisi, 10(9), 454–474. https://doi.org/10.46778/goputeb.1178864

Chouser, C. J., & Ryff, C. D. (2006). Multiple roles and well-being: Sociodemographic and psychological moderators. Sex Roles, 55, 801–815.

Çiçekler, C., Yıldız, S. D., Er, H., & Pirpir, D. (2014). 1–3 yaş arasında çocuğu bulunan annelerin özyeterlikleri ile mükemmeliyetçilikleri arasındaki ilişkinin incelenmesi. Selçuk Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, 26(11), 109–124.

Cobb, S. (1976). Social support as a moderator of life stress. Psychosomatic Medicine, 38(5), 300–314. https://doi.org/10.1097/00006842-197609000-00003

Connor-Smith, J. K., & Flachsbart, C. (2007). Relations between personality and coping: A meta-analysis. Journal of Personality and Social Psychology, 93(6), 1080–1107.

Creswell, J. W. (2014). Research design: Qualitative, quantitative, and mixed methods approaches (4th ed.). SAGE Publications.

Deci, E. L., & Ryan, R. M. (1985). Intrinsic motivation and self-determination in human behavior. Springer.

Doğan, S., & Şahin, F. (2008). Kendi kendine liderlik ölçeğinin Türkçe uyarlaması: Geçerlilik ve güvenilirlik çalışması. H.Ü. İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi, 26(1), 139–164.

Döner, E., & Efeoğlu, İ. E. (2023). Investigating the effect of five-factor personality traits on the self-leadership characteristics of public and private sector employees in Türkiye. Uluslararası Liderlik Çalışmaları Dergisi: Kuram ve Uygulama, 6(3), 227–243.

Eagly, A. H., & Carli, L. L. (2007). Through the labyrinth: The truth about how women become leaders. Harvard Business Press.

Eke, N. P. (2023). Cumhuriyet kadınının değişen silueti: İdeolojik bir araç olarak güzellik yarışmaları. Anadolu Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 23(Özel Sayı), 147–170.

Erkal, M., & Yıldız, İ. (2021). İş-yaşam dengesi bağlamında süper kadın sendromu. Toplum ve Sosyal Hizmet, 32(3), 885–902.

Freud, S. (1965). New introductory lectures on psychoanalysis (J. Strachey, Çev.). W. W. Norton. [Orijinal çalışma 1933’te yayımlanmıştır.]

Goldberg, J. L. (2001). Orthodox Jewish women: The sociocultural and familial factors related to eating disorder symptomology (Unpublished doctoral dissertation). University of Maryland.

Goldberg, J. L. (2001). Orthodox Jewish women: The sociocultural and familial factors related to eating disorder symptomology (Unpublished doctoral dissertation). University of Maryland.

Gül, B. (2023). Annelerin mükemmeliyetçilikleri ile okul öncesi çocuklarının öz düzenleme ve oyun davranışları arasındaki ilişki [Yayımlanmış yüksek lisans tezi, Maltepe Üniversitesi].

Graziano, W. G., & Eisenberg, N. (1997). Agreeableness: A dimension of personality. In R. Hogan, J. Johnson, & S. Briggs (Eds.), Handbook of personality psychology (pp. 795–824). Academic Press.

Hart, K., & Kenny, M. E. (1997). Adherence to the superwoman ideal and eating disorder symptoms among college women. Sex Roles, 36, 461–478.

Hayes, A. F. (2022). Introduction to mediation, moderation, and conditional process analysis. Guilford Press.

Hochschild, A. R. (1989). The second shift: Working parents and the revolution at home. Viking.

Houghton, J. D., & Neck, C. P. (2002). The revised self-leadership questionnaire: Testing a hierarchical factor structure for self-leadership. Journal of Managerial Psychology, 17(8), 672–691. https://doi.org/10.1108/02683940210450484

Houghton, J. D., Bonham, T. W., Neck, C. P., & Singh, K. (2004). The relationship between self-leadership and personality: A comparison of hierarchical factor structures. Journal of Managerial Psychology, 19(4), 427–441. https://doi.org/10.1108/02683940410537963

John, O. P., & Srivastava, S. (1999). The Big Five trait taxonomy: History, measurement, and theoretical perspectives. L. Pervin & O. John (Ed.), Handbook of personality: Theory and research içinde (ss. 102–138). Guilford Press.

Judge, T. A., Bono, J. E., Ilies, R., & Gerhardt, M. W. (2002). Personality and leadership: A qualitative and quantitative review. Journal of Applied Psychology, 87(4), 765–780.

Kanbur, A., & Salihoğlu, G. H. (2015). Kusursuzluk da bir kusur mu? Yorgunluğu tetikleyen bir faktör olarak Süper Kadın sendromu. İşletme Araştırmaları Dergisi, 7(1), 1–16.

Kandemir, F., & Özpek, T. (2024). Duyusal işlemleme hassasiyeti ve kişilik özellikleri arasındaki ilişki. Psikiyatride Güncel Yaklaşımlar-Current Approaches in Psychiatry, 16(3). doi: 10.18863/pgy. 1371508

Karasar, N. (2019). Bilimsel araştırma yöntemi: Kavramlar, ilkeler, teknikler (33. baskı). Nobel Akademik Yayıncılık.

Kashdan, T. B., & Rottenberg, J. (2010). Psychological flexibility as a fundamental aspect of health. Clinical Psychology Review, 30(7), 865–878. https://doi.org/10.1016/j.cpr.2010.03.001

Lochner, L. M. (1999). The relationship between the super woman construct and eating disorder symptoms and body image dissatisfaction among graduate students, medical students, and law students (Unpublished doctoral dissertation). Texas Tech University, Texas.

Manz, C. C. (1986). Self-leadership: Toward an expanded theory of self-influence processes in organizations. Academy of Management Review, 11(3), 585–600. https://doi.org/10.5465/amr.1986.4306232

McCrae, R. R., & Costa, P. T., Jr. (1987). Validation of the five-factor model of personality across instruments and observers. Journal of Personality and Social Psychology, 52(1), 81–90. https://doi.org/10.1037/0022-3514.52.1.81

Murnen, S. K., Smolak, L. ve Levine, M. P. (1994). Development of a scale to measure adherence to the “Superwoman” construct [Yayımlanmamış çalışma]. Kenyon College.

Neck, C. P., & Houghton, J. D. (2006). Two decades of self-leadership theory and research. Journal of Managerial Psychology, 21(4), 270–295.

Öztürk Belet, E. (2025). Ebeveynlikte mükemmeliyetçilik ve öz-şefkat. Adıyaman Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 38, 182–202.

Özyeşil, Z. (2011). Üniversite öğrencilerinin öz-anlayış düzeylerinin bilinçli farkındalık, kişilik özellikleri ve bazı değişkenler açısından incelenmesi (Tez No: 280656) [Doktora Tezi, Selçuk Üniversitesi, ss. 1–104].

Polatcı, S. (2017). Psikolojik dayanıklılık ve kişilik özellikleri arasındaki ilişki. Süleyman Demirel Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, (29), 547–569.

Rothbard, N. (2001). Enriching or depleting? The dynamics of engagement in work and family roles. Administrative Science Quarterly, 46(4), 655–684. https://doi.org/10.2307/3094827

Rudman, L. A., & Phelan, J. E. (2008). Backlash effects for disconfirming gender stereotypes in organizations. Research in Organizational Behavior, 28, 61–79. https://doi.org/10.1016/j.riob.2008.04.003

Schmitt, D. P., Allik, J., McCrae, R. R., & Benet-Martínez, V. (2007). The geographic distribution of Big Five personality traits: Patterns and profiles of human self-description across 56 nations. Journal of Cross-Cultural Psychology, 38(2), 173–212. https://doi.org/10.1177/0022022106297299

Seçgin, P. (2022). Duyusal işlemleme hassasiyeti ile kaygı arasındaki ilişkide kaygı duyarlılığı ve duygu düzenleme güçlüğünün rolü (Yüksek Lisans Tezi, İstanbul Sabahattin Zaim Üniversitesi, ss. 1–103).

Stewart, G. L., Courtright, S. H., & Manz, C. C. (2011). Self-leadership: A multilevel review. Journal of Management, 37(1), 185–222.

Sümer, N., & Sümer, H. C. (2005). Beş faktör kişilik özellikleri ölçeği [Yayınlanmamış çalışma].

Sumra, M. K., & Schillaci, M. A. (2015). Stress and the multiple-role woman: Taking a closer look at the “Superwoman.” Plos One, 10(3), https://doi.org/10.1371/journal.pone.0120952

Syed, N. B., Hirani, S. P., & Ahmad, R. (2025). Superwoman syndrome & women’s health and well-being: A systematic review. International Journal of Psychology Research, 7(2), 86–103.

Ünlü, H. (2022). Turizm sektöründe kadın çalışanların karşılaştıkları kariyer engelleri: Cam tavan sendromu, kariyer platosu ve Süper Kadın ideali (Tez No. 762803) [Yüksek lisans tezi, Selçuk Üniversitesi]. Yükseköğretim Kurulu Ulusal Tez Merkezi.

Williams, S. (1997). Personality and self-leadership. Human Resource Management Review, 7(2), 139–155.

Woods-Giscombé, C. L. (2010). Superwoman schema: African American women's views on stress, strength, and health. Qualitative Health Research, 20(5), 668–683. https://doi.org/10.1177/1049732310361892

Yıldırım, R. (2021). Üniversite giriş sınavı için özel öğretim kurslarında öğrenim gören öğrencilerin Öz Liderlik davranışlarının incelenmesi (Tez No. 701039) [Yüksek lisans tezi, İstanbul Okan Üniversitesi].

Yüksel, E. (2017). Sağlık çalışanlarında tükenmişlik sendromunun kişilik özellikleri ile ilişkisi: Tunceli örneği (Tez No. 459541) [Yüksek lisans tezi, Munzur Üniversitesi]. Yükseköğretim Kurulu Ulusal Tez Merkezi.

Ümitvar, E. B. (2022). Kadın çalışanların psikolojik sermayesi ile kadın yöneticilere yönelik tutumları (Yayımlanmamış doktora tezi). İstanbul Kültür Üniversitesi.

İndir

Yayınlanmış

09.06.2026

Nasıl Atıf Yapılır

Yıldız, İffet, & Demirel, E. T. (2026). Süper Kadın Sendromu (İdeali) ile Öz Liderlik (Kendi Kendine Liderlik) Arasındaki İlişkide Kişilik Tiplerinin Düzenleyici Rolü. Turkish Management Review, 5, e2026–003. https://doi.org/10.5281/zenodo.20606598

Sayı

Bölüm

Araştırma Makaleleri
Received 2026-05-04
Accepted 2026-06-09
Published 2026-06-09